Saklı Cennet - Sivrice
Saklı Cennet - Sivrice - Elazığ; Yazı ve Fotoğraflar: Oğuz Savaş UYSAL

Avrupa’nın güneydoğusundaki Gelibolu Yarımadası ile Asya’nın kuzeybatısındaki Biga Yarımadası, hem yakın tarihimizin hem de Anadolu’nun uzak tarihinin unutulmaz izlerini bugüne taşıyan çok özel bir coğrafyadır. Bu iki yarımadanın sınırlarını çizdiği Çanakkale Boğazı tarihin en zor deniz savaşlarına sahne olurken, binlerce yıllık tarih mirası Troya antik kentinin kalıntıları bugün bile ziyaretçileri etkilemeye devam etmektedir.

 

Gelibolu ve Troya tarihi milli parkları Türkiye’nin toplam 40 milli parkı arasında yer alırken, Troya aynı zamanda Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası listelerinde yer alan dokuz varlık arasına girmeyi başararak değerini dünya çapında kanıtlamış bulunmaktadır. Balıkesir ile birlikte Çanakkale’nin sınırları içinde bir diğer milli parkımız olan Kazdağı Milli Parkı, tarihe dünyanın ilk güzellik yarışmasına yapıldığı yer olarak geçmiştir. Deniz sınırları içinde; Bozcada ve Gökçeada gibi tarihi ve doğal güzellikleriyle ünlü adaların, Ege Denizi kıyısında; İlkçağın liman ve eğitim merkezlerinden Assos antik kenti gibi her biri ayrı ayrı gezmeye değer pek çok yerin bulunduğu Çanakkale’nin kent merkezi de yerli ve yabancı ziyaretçiler tarafından ilgiyle gezilmektedir.

 

Bir başka özelliği de ülkemizin İstanbul gibi iki kıtaya yayılmış ikinci kenti olan Çanakkale’nin iki yakası arasında sürekli vapur seferleri yapılmaktadır. Gelibolu Milli Parkı’nı teşkil eden Avrupa yakasına Çanakkale’nin merkezinden ve Lapseki ilçesinden kalkan feribotlarla ulaşılmaktadır. Gelenleri yüksek yamaçlara yazılmış “Dur Yolcu,  Bilmeden Gelip Bastığın Bu Toprak Bir Devrin Battığı Yerdir” yazısının karşıladığı milli park, 1. Dünya Savaşı’nda buradaki çarpışmalarda hayatını kaybeden 500 bin askerin anısına yapılmıştır. Gelibolu Milli Parkı’nda Kilitbahir’deki Çanakkale Şehitleri Abidesi ve Conkbayırı’ndaki Atatürk heykeli başta olmak üzere pek çok anıtla birlikte Seddülbahir Kalesi ve ayrıca Türk, Fransız, İngiliz, Avusturya, Yeni Zelanda şehitlikleri ziyaret edilebilir. Her yıl 25 Nisan’da anma törenlerinin düzenlendiği Anzak Koyu ise yarımadanın Ege Denizi tarafında bulunmaktadır.

 

Böylesi önemli bir tarih mirasının ev sahibi Çanakkale’nin çevresini kısaca tanıdıktan sonra ve kent merkezini gezmeye başlamadan önce kentin adının nereden geldiğini öğrenelim. Bu nedenle kenti gezmeye ülkemizde az sayıda bulunan örneklerden birisi olan Çanakkale Kent Müzesi ve Arşivi’nden başlayacağız. Bugün olduğu gibi tarihte de adını kente veren Çanakkale Boğazı’nın ilk adı Helle’nin Denizi anlamındaki Hellepontos iken yakın tarihte burasını Avrupalıların Dardanelles, Osmanlıların Akdeniz Boğazı olarak adlandırdıklarını, Fatih Sultan döneminde ise Anadolu tarafına Çanak Kalesi adıyla bilinen bir kale yaptırıldığını ve boğazın adının Kalai Sultaniye Boğazı olduğunu öğreniyoruz. Daha sonra kale adının kente verirken Çanakkale de adını boğaza vermiş ve bugünkü Çanakkale adı kullanılmaya başlamış.

 

Çanakkale’de kent müzesinin haricinde iki önemli müze daha bulunuyor. Sahilde yer alan ve Donanma Komutanlığı’na bağlı askeri deniz müzesinde efsanevi Nusret mayın gemisinin bir benzeri ile birlikte savaştan kalan gemi, top, gülle vb askeri mühimmat sergilenmektedir. Sarıçay’ın kenarındaki Arkeoloji Müzesi’nde ise bölgedeki antik kentlerden çıkarılan çok değerli bazı heykeller ve yöresel seramikler görülebilir.

 

Zaten Çanakkale’de gezerken tarih bizi hiç yalnız bırakmıyor. Cumhuriyet Meydanı’nda savaştan kalan topun önündeki tabelada “18 Mart 1915 savaşlarında Çanakkale’nin geçilmezliğini Mehmetçik bu toplarla sağladı” yazar. 18 Mart 1915 yazısı limanın arkasındaki yamaçlarda da karşımıza çıkar ama bu tarafa geçince tarih bizi çok daha eskilere götürüyor.

 

Valilik binası önündeki Morabbin Park’ta antik Troya kentinin büyük bir maketi ile onun yanında ahşaptan yapılmış dev bir at heykeli dikkat çekiyor. Bir benzeri Troya antik kentinde imal edilen sembolik ahşap at İzmirli şair Homeros’un İliada Destanı’nda anlatılan ve on yıl süren savaşın finaline konu olmuş. Gerçi, 2004 yılında İliada Destanı’nı sinemaya uyarlayan Alman yönetmen Petersen’in yaptığı ve başrolünü Brad Pitt’in oynadığı Troya filminin çekimleri burada değil de İngiltere, Malta ve Meksika gibi ilgisiz ülkelerde yapılmış ama kuşkusuz filmin Çanakkale’nin tanınmasına büyük katkısı olmuş. Valilik önündeki gizemli ahşap at işte bu filmin çekimlerinde kullanıldıktan sonra Çanakkale’ye hediye edilmiş.

 

1897’de İtalyan tüccar Vitali tarafından yaptırılan çanlı saat kulesi de kent merkezinin dikkat çeken yerlerinden. Aynı yıllarda kentin Musevi vatandaşlarından Halyo tarafından yaptırılan ve şimdi restore edilerek turistik bir alışveriş merkezi haline getirilen Aynalı Çarşı gezimizin son durağı olacak. Ünlü Çanakkale türküsünde de adı geçen bu çarşıda geleneksel ve modern yöntemlerle üretilen seramik ve çömlek parçalar, el dokuması halı ve kilimler ve Troya atı bibloları en çok tercih edilen Çanakkale hatıraları oluyor. Bunlara Ezine’nin ünlü peyniri ile Gökçeada ve Bozcaada’nın şarapları eklenebilir.

 

Birisi UNESCO tescilli olmak üzere birbirinden değerli üç milli park, 1. Dünya Savaşı’nda başlayarak binlerce yıl öncesine uzanan bir tarihe yolculuk, iki kıtaya yayılan tarih hazinesi Çanakkale’yi özetleyecek birkaç cümle olabilir...